[:uz]
OʼzR FА M.T.Oʼrozboev nomidagi Mexanika va inshootlar seysmik mustahkamligi institutining ohirgi yillardagi ilmiy yutuqlari
- T-, G- i V- koʼrinishdagi murakkab shaklli yer osti quvurlarni yer usti qalamining yorilgan joylarida, gruntning tuzilishi va konsistentsiyasi keskin oʼzgaruvchan chegaralarda, kuchli seysmik taʼsirlar natijasidagi oʼpirilishlar va oqma loylarda suvga toʼyingan gruntlar bilan oʼzaro taʼsiri tadqiq qilindi
- bimomentlik nazariyasi asosida elastik asosni hisobga olgan va olmagan holda dinamik kuch taʼsiridagi plastinalar, balkalar va qobiqlarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini sonli hisoblash metodikasi ishlab chiqildi
- toʼlqinlar nazariyasini afzalligi va aniqligini asoslash maqsadida yer osti inshootlarining seysmik mustahkamligi masalalari hisoblangan va yer osti inshootlarining kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatiga baho berilgan. Dinamik yuklamani hisobga olgan holda yer osti quvurlarini kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatining aniqligi asoslab berildi
- qalin anizotrop obolochkalar (qobiqlar) va plastinalarning bimomentlik nazariyasi ishlab chiqildi
- turli grunt sharoitlarida joylashgan seysmik yuklamalardagi turli konfiguratsiyali va turli materialli yer osti quvurlarini dinamikasi tadqiq qilindi va hisoblash metodikasi ishlab chiqildi
- grunt massivi va seysmik yuklamadagi toʼlqin jarayonlariga qarab gruntli inshootlarning (toʼgʼon, qiyalik, karьer bortlari) kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holati tadqiq qilindi va ularning turgʼunligiga, seysmik mustahkamligiga baholandi
- fazoviy hisoblash modeli, chekli elementlar uchuli (ChEU) boʼyicha hisoblash dasturi ishlab chiqildi va turli intensivlikdagi seysmik taʼsirlarda tebranishdagi dinamik soʼndiruvchili binoning seysmik mustahkamligi baholandi
- gidrotexnik inshootlarni loyihalash, qurish va ekspluatatsiya qilish jarayonida obʼekt joylashgan joyning seysmik sharoitini hisobga olgan holda respublika va xalqaro meʼyoriy xujjatlarga muvofiq seysmik havfsizligini taʼminlovchi metodologiya ishlab chiqildi
- tishli-richagli planetar va differentsial tipdagi valik oraligʼi uzatish mexanizmini sintez qilish usuli ishlab chiqildi.
-
tuz tuplangan joylarda sement qatlamining yemirilishi va koʼmilgan quvurlarni pachoqlanishi sabablari oʼrganildi, shu joylardan oʼtish uchun skvajinalarni mahkamlash texnologiyasi ishlab chiqildi
-
AutoCAD dasturi yordamida sanoat makro-inertsion changyutgichining texnik xujjatlari shakllantirildi va dedatlashtirish chizmalari ishlab chiqildi
-
takomillashgan marazdan qochirma qurilmada modelli eksperimental tadqiqotlarni oʼtkazish metodikasi ishlab chiqildi va statik va dinamik yuklamalar taʼsiridagi harorat omili hisobga olgan holda, turli chuqurliklarda oʼrnatilgan yer osti polietilin quvurlarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holati tadqiq qilindi
-
“TEXNOLOG-STAN” MChJ va АO “Texnolog” АJ bilan birgalikda tarkibiy universal shpindelli paxta terish apparati uchun konstruktorlik xujjatlari tayyorlandi. Ventilyator uzatmalarining, paxta terish apparatining va dalaning yon tomonidan koʼrinishini avtomatik nusxa olish sistemasi optimallashgan parametrlari yagona gidrosistema kabi aniqlandi va amaliyotda qoʼllash uchun tavsiyalar tayyorlandi
-
otib beruvchi baraban va chigit ajratuvchi qurilmali arrali jin uzatmasi ishlab chiqildi. Аrralaroro qistirmalar va arrali djin qistirmalarini mahkamlovchi val tayyorlandi
-
koʼnyarim mahsulotiga mexanik ishlov berish uchun yangi konstruktsiyali resurstejamkor qurilmaning va valikli texnologik mashinalar mexanizmlarining maket nusxalari tayyorlandi va hisoblash va loyihalash boʼyicha tavsiyalar ishlab chiqildi
-
toʼgʼri va egri chiziqli harakatda oʼzgaruvchan bazali va izli traktorning dinamik turgʼunligi va buriluvchanligi baholandi. Klirensni oʼzgarishini 4-gʼildirakli traktorning oʼtishiga va harakatning tekisligiga taʼsiri baholandi, boshqariluvchi klirensli traktor harakati turgʼunligini baholash mezonlarini aniqlash tavsiyalari ishlab chiqildi
-
KMK 2.01.03-96 “Seysmik xududlarda qurilish”ning IV boʼlimi yer osti inshootlari va muhandislik tarmoqlarining hisoblash usullari aktuallashtirildi hamda ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar loyihalash uchun Qurilish vazirligiga taqdim etildi
-
gruntli toʼgʼonlarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holati sonli usullar bilan va gruntli inshootlar qiyaliklarining turgʼunligi meʼyoriy usullar yordamida aniqlandi. Yaratilgan EHM dasturi asosida qoʼyilgan masalalar yechildi, seymik taʼsirdagi gruntli toʼgʼonlarning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini aniqlash boʼyicha bir qator hisoblashlar oʼtkazildi
-
vibratsiyali stolning tebranishlarini koʼchishini registratsiya qiluvchi datchiklar ishlab chiqildi, tenzmetrik kuchaytirgich va АTsP plata tayyorlandi
-
Oxangaron rayionidagi Shavazsoy karьeridagi portlashda seysmik portlash natijasidagi toʼlqinlarning binoga va uning gruntli asosiga taʼsirini baholash boʼyicha mobilь muxandislik-seysmometrik stantsiyasi dala sharoitida sinovdan oʼtkazildi
-
seysmik taʼsirdagi qatlamli elastomer asosli binoning fazoviy modeli ishlab chiqildi. Konstruktsiya elementlarini oʼzaro taʼsiri, deformatsiya turlari va konstruktiv xususiyatlarini hisobga olgan holda plastinalarning bimomentlik nazariyasini qoʼllash asosida toʼrtburchak (korobka) konstruktsiyali bino modeli takomillashtirildi
-
dinamik taʼsirdagi fazoviy korobka konstruktsiyali binoning va karkasli binoning kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik holatini hisoblovchi metodika, algoritm va dastur ishlab chiqildi
-
aylanish markazi yoysimon xarakatlanuvchan yangi differentsial mexanizmning amaldagi maketi tayyorlandi va nazariy olingan natijalarni tekshirish boʼyicha eksperimental tadqiqotlar oʼtkazildi
-
sanoat makro-inertsion changyutgichi ishlab chiqildi
-
tuzli va loyqa choʼkmalarni oʼtkazadigan skvajinalarni mahkamlash texnologiyasi, quvurlarni egilishi boʼyicha qurilma ishlab chiqildi
-
laboratoriya statik xavo-markazdan qochirma klassifikator tayyorlandi
- yoʼl inshootlarini koʼtarish imkoniyatlarini oshiruvchi yangi texnologiya “Аvtoyulloyixa” АJda joriy qilindi va meʼyoriy xujjatlar tayyorlandi
- KNK-270 tik-nishab konveyerni mustahkam ishlashini taʼminlovchi tadqiqotlar oʼtkazildi va Muruntau karьerida kon ishlarini olib borishda mumkin boʼlgan kritik holatlar oldi olindi
- arrali jinning yuqori aniqlikli va ishonchli terimli, koʼp marta ishlatish mumkin boʼlgan kolosniki joriy qilindi
- gruntli toʼgʼonlar va boshqa muhim gidrotexnik inshoot (GTI)lar uchun seysmik havfni kamaytiradigan metodika ishlab chiqildi. GTIni texnik holatini ishonchliligini, bexavotir ekspluatatsiya qilishni taʼminlovchi harakatlar tahlil qilindi va tanlandi
- paxtani quritish, tozalash, jinlash, shuningdek tolani tozalashda energiya sarfini boshqarish va kamaytirish texnologik jarayonlarini sxemasi ishlab chiqildi
- arrali jin va tola tozalovchi texnologik mashinalarni boshqarishni atomatlashtirilgan sistemasi yaratildi
- shahar qurilishi meʼyorlari ShNK 2.01.20-16 “Seysmik rayonlarda transport inshootlarini qurish” va ularni joriy qilish boʼyicha takliflar tayyorlandi
Важнейшие результаты последних лет Института механики и сейсмостойкости сооружений им. М.Т.Уразбаева АН РУз
- исследовано взаимодействие трубопроводных систем сложной Т-, Г- и V-образной конфигурации с водонасыщенными грунтами, на границах резкого изменения структуры и консистенции грунта при сильных сейсмических воздействиях;
- разработана методика численного расчета НДС пластин, балок и оболочек в рамках бимоментной теории с учетом и без учета упругого основании под действием динамических сил. Составлены программы, получены численные результаты динамических задач анизотропных толстых пластин, оболочек и балок с учетом и без учета упругих оснований;
- решены задачи сейсмостойкости подземных сооружений и дана оценка напряженно-деформированному состоянию подземных сооружений в целях обоснования преимуществ и точности волновой теории. Обоснована точность напряженно-деформированного состояния подземного трубопровода с учетом динамических нагружений;
- разработана бимоментная теория анизотропных толстых оболочек и пластин, сформулированы основные соотношения волновой теории сейсмостойкости сооружений с учетом характеристик грунта и сооружения;
- разработана методика расчета и исследована динамика подземных трубопроводов различной конфигурации и материалов, расположенных в различных грунтовых условиях, при сейсмических нагружениях;
- исследованы напряженно-деформированные состояния грунтовых сооружений (плотин, откосов, бортов карьеров) и дана оценка их прочности, сейсмостойкости в зависимости от параметров волновых процессов в грунтовом массиве и сейсмической нагрузки;
- разработана пространственная расчетная модель, программа расчета по МКЭ и проведена оценка сейсмостойкости зданий с динамическим гасителем колебаний при различной интенсивности сейсмического воздействия;
- разработана методология для обеспечения сейсмобезопасности гидротехнических сооружений на стадиях проектирования, строительства и эксплуатации, в соответствии с республиканскими и международными нормативными документами при учете сейсмических условий расположения объекта;
- разработан метод синтеза межвалковых передаточных механизмов зубчато-рычажного планетарного и дифференциального типов.
- установлена причина разрушения цементной оболочки и смятия обсадных труб в зоне солевых отложений и разработана технология крепления скважин для проходки в этих зонах;
- сформирована техническая документация и проведены чертежи по деталировке промышленного мокро-инерционного пылеуловителя с помощью программы AutoCAD;
- разработана методика проведения модельных экспериментальных исследований на модернизированной центробежной установке и исследованы напряженно-деформированные состояния подземных полиэтиленовых труб при различных глубинах их заложения с учетом температурного фактора при действии статических и динамических нагрузок;
- подготовлена конструкторская документация для уборочного аппарата с составными универсальными шпинделями совместно с ООО «TEXNOLOG-STAN» и АО «Технолог». Определены оптимальные параметры привода вентиляторов, уборочного аппарата и системы автоматического копирования аппаратами профиля поля как единой гидросистемы и подготовлена рекомендация для практического применения.
- разработан привод пильного джина с набрасывающим барабаном и семяотводящим устройством. Изготовлены междупильные прокладки и вал для крепления прокладок пильного джина.
- разработаны рекомендации по расчету и проектированию новых конструкций ресурсосберегающих устройств и механизмов валковых технологических машин для механической обработки кожевенного полуфабриката и изготовлены их макетные образцы;
- произведена оценка динамической устойчивости и поворачиваемости трактора с изменяемой базы и колеи при прямолинейном и криволинейном движениях. Оценено влияние изменения клиренса на плавность хода и проходимость 4-х колесного трактора, разработаны рекомендации по определению оценочных критериев устойчивости движения трактора с регулируемым клиренсом;
- разработаны предложения и рекомендации, которые переданы в Госстрой РУз для актуализации методов расчета и проектирования сейсмостойких подземных инженерных сооружений раздела IV КМК 2.01.03-96 «Строительство в сейсмических районах»;
- определены НДС грунтовых плотин численными методами и устойчивости откосов грунтовых сооружений нормативными методами. С помощью разработанной программы решены поставленные задачи для ЭВМ, проведены серии расчетов напряженно-деформированного состояния грунтовых сооружений при сейсмических воздействиях.
- разработаны датчики для регистрации перемещений колебания вибростолика, изготовлены тензометрический усилитель и плата АЦП;
- проведено испытание мобильной инженерно-сейсмометрической станции в полевых условиях при оценке воздействия сейсмовзрывных волн на здания и их грунтовые основания при взрывах в карьере Шавазсай Ахангаранского района;
- разработана пространственная модель здания на слоистых эластомерных опорах при сейсмических воздействиях. Усовершенствованы модели коробчатой конструкции здания на основе применения бимоментной теории пластин с учетом взаимодействия элементов конструкции, видов деформации и конструктивных особенностей;
- разработаны методики, алгоритмы и программы расчетов напряженно-деформированного состояния пространственной коробчатой конструкции здания и каркасного здания при динамических воздействиях;
- изготовлен действующий макет нового дифференциального механизма с дугообразным перемещением центра вращения ведомого звена и проведены экспериментальные исследования по проверке теоретических результатов исследований;
- разработан промышленный мокро-инерционный пылеуловитель;
- разработана технология крепления скважин для проходки зон солевых и глинистых отложений, разработана установка по смятию труб;
- изготовлен лабораторный статический воздушно-центробежный классификатор;
- внедрена в АО «Автойуллойиха» новая технология повышения несущей способности дорожных сооружений и подготовлены нормативные документы;
- проведены исследования по обеспечению устойчивой работы круто-наклонного конвейера КНК-270 и предотвращены возможные критические ситуации в условиях ведения горных работ на карьере Мурунтау;
- внедрены колосники пильного джина многоразового использования с повышенной точностью и прочностью сборки;
- разработана методика снижения сейсмического риска для грунтовых плотин и других особо важных ГТС. Проведен анализ и выбор действий, обеспечивающих надежность технического состояния и безопасность эксплуатации ГТС;
- разработана схема технологических процессов сушки, очистки, джинирования хлопка, а также очистки волокна по управлению и снижению затрат на электроэнергии;
- создана автоматизированная система управления технологическими машинами пильного джина и волокноочистителя;
- подготовлены предложения по градостроительным нормам и их внедрение в нормативные документы ШНК 2.01.20-16 “Строительство транспортных сооружений в сейсмических районах”.
The most important results of the last 5 years of scientific research in the Institute of Mechanics and Seismic Stability of Structures named after M.T.Urazbaev of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan
- the interaction of pipeline systems of complex T-, G- and V-shaped configuration with water-saturated soils, on the borders of a sharp change in structure and consistency of soil under strong seismic effects were studied;
- a technique was developed for the numerical calculation of the stress-strain state of plates, beams and shells within the framework of the bimoment theory, with and without account of elastic foundations under dynamic forces. Programs were compiled, numerical results of dynamic problems of anisotropic thick plates, shells and beams with and without account of elastic foundations were obtained;
- problems of seismic stability of underground structures were solved and the stress-strain state of underground structures was evaluated to substantiate the advantages and accuracy of wave theory. The accuracy of the stress-strain state of underground pipeline was substantiated, taking into account dynamic loads;
- a bimoment theory of anisotropic thick shells and plates was developed, the basic relations of the wave theory of seismic stability of structures were formulated taking into account soil and structure characteristics;
- a calculation method was developed and the dynamics of underground pipelines of various configurations and material located in different soil conditions under seismic loads was investigated;
- the stress-strain state of earth structures (dams, slopes, pit walls) and an assessment of their strength, seismic resistance, depending on the parameters of wave processes in soil and seismic load were investigated;
- a spatial calculation model, a FEM calculation program were developed and seismic resistance of buildings with a dynamic oscillation damper under different seismic intensity was evaluated;
- a methodology was developed to ensure seismic safety of hydrotechnical structures at the stages of design, construction and operation, in accordance with republican and international regulatory documents, taking into account seismic conditions of the project;
- a method for the synthesis of inter-roll transmission gears of tooth-lever planetary and differential types was developed.
- he reason of the destruction of the cement shell and the crushing of the casing in the zone of salt deposits was established, and a technology was developed to case the wells for heading in these zones;
- technical documentation was formed and diagrams were drawn up for detailing an industrial wet-inertia dust catcher using the AutoCAD program;
- a methodology for conducting model experimental studies on a modernized centrifugal device were developed and the stress-strain state of underground polyethylene pipes at different depths of bedding were investigated under static and dynamic loads taking into account the temperature factor;
- design documentation for the cotton harvester with composite universal spindles was prepared in cooperation with “TEKHNOLOG-STAN” LLC and “Technolog” JSC. The optimal parameters of the drive of fan, harvester and automatic copying system by field profile devices as a single hydro-system were determined and a recommendation for practical application was prepared;
- a saw gin drive with a thrown over drum and a seed removal device was developed. Inter-saw gaskets and shaft for fastening saw gin gaskets were made;
- recommendations were developed for calculating and designing new resource-saving devices and mechanisms of roller technological machines for mechanical processing of leather semi-finished products and their prototypes were made;
- an assessment of dynamic stability and turnability of the tractor from a variable base and track at rectilinear and curvilinear motion was made. The effect of the clearance change on the smoothness and passability of a 4-wheel tractor was determined, recommendations were developed for determining the estimated criteria for the stability of tractor motion with adjustable road clearance;
- developed proposals and recommendations were submitted to Gosstroy of the Republic of Uzbekistan for updating the methods for calculating and designing seismic resistant underground engineering structures, Section IV KMK 2.01.03-96 “Construction in Seismic Regions”;
- the stress-strain state of earth dams was determined by numerical methods and the stability of slopes of earth structures was determined by normative methods. With developed program, the tasks were solved on a computer, a series of calculations of the stress-strain state of soil structures under seismic effects were carried out;
- sensors for recording motions of the shaking table were developed, a strain gauge amplifier and an ADC board were made;
- a mobile engineering seismometric station was tested in field conditions when assessing the effect of seismic waves on buildings and earth foundations during explosions in the Shavazsai open-pit of the Akhangaran district;
- a spatial model of the building on layered elastomeric supports under seismic effects was developed. The models of the box construction of a building were improved on the basis of the application of the bimoment theory of plates, taking into account the interaction of structural elements, types of strain and design features;
- techniques, algorithms and programs for calculating the stress-strain state of spatial box structure of the building and frame building under dynamic effects were developed;
- a working model of a new differential mechanism with an arc-type displacement of the center of rotation of the driven link was made and experimental studies were carried out to verify the theoretical results of research;
- an industrial wet-inertia dust catcher was developed;
- a technology was developed to case the wells for heading in saline and clay deposits; an installation for pipes crushing was developed;
- a laboratory static air-centrifugal classifier was manufactured;
- A new technology was introduced at JSC “Avtoyulloykha” to increase the bearing capacity of road structures and regulatory documents were prepared;
- studies were conducted to ensure the steady operation of the steeply inclined conveyor KNK-270 and to prevent possible critical situations at mining operations in Muruntau open-pit mine;
- re-usable saw gin grates with increased accuracy and assembly strength were implemented;
- a seismic risk reduction method was developed for earth dams and other especial important hydrotechnical structures (HTS). The analysis and selection of measures to ensure the reliability of technical condition and safety of operation of the HTS have been carried out;
- a scheme of technological processes of cotton drying, cleaning, ginning, as well as fiber cleaning were developed to manage and reduce electric power costs;
- an automated control system for saw gin and fiber-cleaning machines was created;
- recommendations for urban planning norms and their introduction into normative documents ShNK 2.01.20-16 “Construction of transport facilities in seismic regions” were prepared.
