[:uz]

Ceo2

Oʼrazboev Muxammad Toshevich

1956 yildan boshlab OʼzR FА akademigi, qolaversa Аrxitektura va qurilish akademiyasi akademigi, Rossiya va Oʼzbekistonning Davlat mukofoti sovrindori, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan va texnika arbobi, atoqli muhandis. M.T.Oʼrozboev respublikada mintaqaning dolzarb muammolari bilan bogʼliq umumiy mexanika, gaz va suyuqliklar mexanikasi, qattiq jismlar mexanikasi, bino va inshootlar mustahkamligi, mashina va mexanizmlar mexanikasi, hisoblash mexanikasi yoʼnalishi boʼyicha qator ilmiy maktablar tashkil etdi va rivojlanishiga hissa qoʼshdi. U meʼyoriy ishlanmalar va reglamentga asoslangan hujjatlar, konstuktsiyalar mustahkamligini baholash, paxta terish mashinalari va mexanizmlari nazariyasi, bino va inshootlar seysmik mustahkamiligi dinamik nazariyasi, qobiqni ikki tomonlama egilishini hisoblash nazariyasi, tola deformatsiyasining ogʼirliq mexanikasi, gruntli toʼgʼonlar filtratsiyasi masalalarini echishning gidrodinamik uslublari va matematik asoslari, ingichka sterjenni eshish va egilish nazariyasi sohalarida eng muhim natijalarni olgan. U birinchilardan boʼlib harakatning turli davlarida tolaning ishqalanishini oʼzgarish qonunini tahlil qildi (mexanizmlarning elastiklik zvenosi), inshootlarni takrorlanuvchi seysmik impulslarini harakatlarini tadqiq qildi va gidroelastiklik tizimlar seysmik mustahkamligining dinamik nazariyasini shakllantirdi.

Acad2

Raxmatulin Xalil Аxmedovich

1947 yildan boshlab OʼzR FА akademigi, atoqli muhandis, Rossiya va Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan va texnika arbobi, Davlat mukofoti sovrindori. Raxmatulin Xalil Аxmedovich Oʼzbekistonda mexaniklar maktabini yaratdi va egiluvchan-plastik toʼlqinlar tarqalishi nazariyasi, gaz tarqalishida zarba toʼlqini difraktsiyasi, jism oʼtkazuvchanligi aerodinamikasi va parashyut nazariyasi, gruntlar dinamikasi, koʼp komponentli muhitlar harakati va boshqa sohalarda fundamental natijalarni olgan. U plastik deformatsiya jarayonida bir-biriga bogʼliq takrorlanmas oʼziga xos toʼlqinlarning yuksizlanishini kashf qildi. Bu toʼqinlar adabiyotlarda “Raxmatulin toʼlqinlari” deb nomlanadi. Uning zamonaviy parashyut tuzilishining nazariy asoslarini takomillashtirishda parashyut tizimi turli vazifalarini ekspluatatsion sifatlari rivojlanishida, shu jumladan kosmik texnikada hissasi juda katta boʼlgan. U mudofa uchun keng qoʼllaniladigan havoni toʼsish aerostat troslarini hisoblashda koʼndalang zarba nazariyasidan foydalandi. U koʼp fazali muhitlar harakatining bir-biriga oʼtishi nazariyasini asos qilib oldi. U ikki fazoli aralashmani chegara qatlami nazariyasi asosida toʼlqinlarni tarqalish qonuni asoslarini tahlil qildi, siqilgan fazalarni bir nechta aralashmalari harakatining tutash tenglamalar sistemasini birinchilardan boʼlib oldi. Suyuq va qattiq zarralarni tarkibiga oluvchi tovush tezligidan yuqori gaz oqimini masalasini echish birinchilardan boʼlib qoʼyilgan edi.

Ceo6

Qobulov Vosil Qobulovich

1966 yildan boshlab OʼzR FА ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan va texnika arbobi, Oʼzbekiston davlat mukofoti sovrindori. V.Q.Qobulov sterjenlar va qobiqlar nazariyasini aniqlash va hisoblash usullarini rivojlantirgan, chegaralangan sterjenlarning boʼylama, burama va koʼndalang tebranishida plastik toʼlqinlar fronti tarqalishini va yuksizlanishini ifodalovchi algoritmini ishlab chiqqan, kesimi yumaloq boʼlmagan sterjenlar, baland ustunlar va silindrik qobiqlarni burama masalalarini echgan. U elastik hamda plastik plitalarning toʼlqinlar va qalinligi radiusiga nisbatan keng diapazonada boʼlgan qobiqlarning nazariyasini yaratgan. Bino va inshootlarni zilzilabardoshligini dinamik nazariyasi masalalari, tebranishlarning yuqori shaklining taʼsiri, zilzila taʼsirida ichki ishqalanishni taʼsiri masalalari ustida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Kibernetikada asosiy muammolarni va algoritmlash nazariyasini yaratgan, deformatsiyalanadigan qattiq jismlar mexanikasini fazoviy masalalarida, qurilish mexanikasida, maʼlumotlarni ramziy ishlab chiqish va tutash muxit mexanikasining baʼzi bir chegaraviy masalalarini qoʼyilishini avtomatlashtirishgan. Sizish nazariyasida ham qator algoritmik sistemalar yaratgan, ular neft va gaz konlarini loyixalashda hamda gazni er ostida saqlash masalalarida qoʼllaniladi.

Ceo5

Fayzullaev Jorulla Fayzullaevich

1974 yildan OʼzR FА ning muxbir aʼzosi, mexanika soxasidagi taniqli olim. J.F.Fayzullaev neft mexanikasida, biomexanikada, sugʼorishda keng qoʼllanilayotgan koʼp fazali tizimlar gidrodinamikasini ishlab chiqqan. Landau-Raxmatulin mexanik modeli va А.А.Ilyushinni qovushqoq-plastik muxit modellari asosida aralashmalarni turli xil reologik xossalarga ega boʼlgan, qovushqoq-plastik, qovushqoq va ideal muxitlarni gidrodinamik modelini ishlab chiqqan. Bu gidrodinamik model Raxmatulin-Fayzullaev modeli deb nomlanadi. Ikki fazali muxitlarni qovushqoq-idel xarakatlarini nazariy tadqiqotlari natijalari asosida ideal va qovushqoq fazalar kinematik nuqta nazardan oʼzini qovushqoq suyuqlik kabi tutishini koʼrsatib berdi. Nazariy va tajribaviy tadqiqotlar asosida sugʼorish suvlarini tejash imkonini beruvchi tuproqni ichki sugʼorishni tavsiya qildi. U suyuqliklarga magnitli qayta ishlashni gidrodinamik taʼsirlarini oʼrgandi va magnitli qayta ishlash yordami bilan xoʼl plastinka sirtidagi namlikni bugʼlanish tezligi effektini aniqlagan.

Ceo7

Rashidov Tursunboy Rashidovich

1984 yildan boshlab OʼzR FА ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan arbobi, Oʼzbekiston davlat mukofoti sovrindori. T.R. Rashidov murakkab tarmoqli er osti inshootlari seysmodinamikasi nazariyasi yaratgan, tajribaviy tadqiqotlar va zilzila oqibatlarini keng koʼlamda oʼrganib asoslagan. Birinchi marotaba er osti inshootlarini atrofidagi grunt bilan elastik-qovushqoqplastik xossaga ega boʼlgan, oʼzaro taʼsirini mohiyatini aniqlagan, quvurlarni mayda zarrachali gruntlar bilan oʼzaro taʼsirini ularni birgalikdagi harakatida hamma kinematik parametrlarini hisobga oluvchi reologik modelini ishlab chiqqan. U bino va inshootlarni zilzilabardoshligi nazariyasini, hayotni taʼminlovchi tizimlarni er osti inshootlarini, metropolitenlarni statsionar va peregon tonnellarini hisoblash usullarini rivojlantirgan. Uning rahbarligi ostida GIS-texnologiyasi asosida kuchli zilzilalarda aholi yashash punktlarini seysmik xavfini va zararlanishini baholashni metodologiyasi ishlab chiqilgan va Respublikamizning katta shaxarlariga qoʼllanilgan, shuningdek Toshkent, Samarqand, Namangan va Xiva. Uning rahbarligida ishlab chiqilgan tavsiyalar meʼyoriy xujjatlarda va Toshkent metropolitenini qurilishida zilzilabardosh qurilish boʼyicha qoʼllanma sifatida qoʼllanilgan, seysmoizolyatsiyalangan asosli binolarni va er osti kommunikatsiyalarida va zilzilaviy xuddudlarda inshootlar qurilishida qoʼllanilmoqda.

Acad3

Usmonxujaev Xalim Xaydarovich

1984 yildan OʼzR FА akademigi, mexanika soxasida taniqli olim, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan arbobi, Oʼzbekiston davlat mukofoti sovrindori, Oʼzbekistonda mashina va mexanizmlar nazariyasi boʼyicha ilmiy maktab tashkilotchisi. X.X.Usmonxoʼjaevning asosiy tadqiqotlari mexanizmlar, mashinalar va avtomatik liniyalar nazariyasi, richagli va epitsiklik mexanizmlar nazariyasi paxta terish mashinalari nazariyasi, mashina agregatlarini dinamikasi bilan bogʼliq. Namlikni, temperaturani va strukturasini hisobga olib, turli kinematik juflar orasidagi ishqalanish koeffitsientini aniqlovchi uskunani yaratgan. Paxtani terim toʼlalagi bir xillik nazariyasini va paxta terish mashinalarini unumdorligi boʼyicha baholash metodikasini; koʼp valli jinlar unumdorligi va uning parametrlarini asoslashni; pnevmatik va mexanik saralovchi va yangi tugʼri tartibli paxta teruvchi apparat; koʼp urunma planetar mexanizmli paxmoqlaydigan mashinalar nazariyasi ishlab chiqqan. Dinamik konstruktsiyalarni kinematik juftlarini nazariyasini ishlab chiqqan va paxta terish apparati tashkil qiladigan shpindellari oilasini yaratuvchilaridan biridir. Tadqiqot natijalari asosida paxta terish jarayonlari nazariyasi boʼyicha “EPI-tsipotsiklograf universal uskunasini” yaratgan.

Acad4

Glushenko Аleksey Danilovich

1984 yildan OʼzR FА akademigi, taniqli olim va mashinalar dinamikasi, tebranishi va mustaxkamligi sohasida ilmiy maktab tashkilotchisi. А.D.Glushenko terim apparatida gʼoʼza tupiga koʼp marotaba ishlov beruvchi (MOKX) yangi texnologik sxemasini ishlab chiqqan, vertikal shpindelli paxta terish mashinasida shpindellar, baraban va ajratgichlarini tebranishlarini tadqiq qildi, tebranishlarni soʼndiruvchi moslama parametrlarini asosladi, paxta terish mashinasi shpindel uzatma mexanizmlarini takomillashtirdi, yangi konstruktsiyadagi tasmalar bilan shpindel uzatma mexanizmlarini loyihalash metodlarini, ularni ishonchli va uzoq muddat ishlash usullarini yaratdi va ular 17XV-1,8 va 14XV-2,4 paxta terish mashinasi apparatiga qoʼllanildi. Yuqori samarali va mukammal texnik echimga ega boʼlgan MOKX apparati paxta xom ashyosini terishda terim toʼliqligini, paxtadan tola va ip (pryaja) chiqish miqdorini oshirishga imkon yaratdi. Bu apparat paxta terish mashinasining oltita modifikatsiyasida qoʼllanildi. Teplovozlardagi tortuvchi elektrodvigatellarin tebranish nazariyasi va dinamik mustaxkamlikka hisoblash, hamda ularni echmasdan turib texnik xolatini diagnostika qilish usullarini yaratdi. U elektrovoz gʼildirak juftlarining rels bilan oʼzaro taʼsir natijasida edirilishini modellashtirdi va asosladi, VL-80 elektrovozlari hamda TE 10M markali teplovozlar gʼildirak juftligining relsga tegib turuvchm yuza notekisligi yoki edirilgan joylarni qizdirib, eritma quyish yoʼli bilan qayta tiklashning eng qulay usullarini asosladi, VL-60K va 2VL-60K, eletrovozlarni kuzovi va telejka rama detallarini kuchaytirish boʼyicha instruktsiyalarni yaratdi, bular “Oʼzbekiston” deposida va “Oʼztemiryoʼlmashtaʼmir” da tadbiq qilindi.

Acad5

Lebedev Oleg Vladimirovich

1987 yildan Oʼz RFА akademigi mexanika soxasida taniqli olim, gʼildirakli mashinalarni konstruktsiyalash va ularning ekspluatatsiyasi nazariyalarini yaratib, ilmiy maktab shakllantirgan. gʼildirakli mashinalar harakati boshqaruvida mavjud yoʼnalishlarni rivojlantirib, yangilarini yaratdi, rul boshqaruvi gidrodinamikasi nazariyasi, istiqbolli gidrokuchaytirgich va shinalar bosimi manbalari hisobi, shular jumlasidan. U yaratgan ixtirolar rul boshqaruvi tizimlari, gidroyuritma, traktorlar gidrotizimi va old koʼprigi ekspluatatsiyasida keng foydalaniladi. O.V.Lebedev yaratgan bunker gidroqulfi paxta terish mashinasining mehnat samaradorligini oshiradi, vibrotribometr material emirilishini yuqori darajada aniqlaydi va tajribada keng qoʼllanilib kelmoqda. U ishqalanish jarayonida moylash materiallarining emirilishga qarshi xususiyatlari sohasida muhim kashfiyot qilgan, moyda kislorod qancha kam boʼlsa, emirilish shuncha sekin boʼladi. Zamonaviy texnologiyalar va noosferaning oʼzaro bogʼlanishi, mexanika, kuchli chiziqsizliklarga ega dinamik tizimlar, mashinalar mexanikasi sohalariga favqulodda holatlar nazariyasini tadbiqan rivojlantirgan. U birinchi boʼlib, xaos va favqulodda xolatlar nazariyalarini avtomobilqurilishi masalalariga qoʼllash boʼyicha izlanishlarni boshlagan. Mashinasozlikda laboratoriyaviy va tabiiy sinovlarni sonli, yarim tabiiy va imitatsion modellashtirish bilan almashtirish imkonini beruvchi mexatronika (mexanikaning zamonaviy izlanish uslublari va kompyuter texnologiyalari) sohasidan foydalangan.

Ceo8

Joʼraev Toʼxtamurod Joʼraevich

1989 yildan OʼzR FА akademigi, matematika soxasidagi taniqli olim, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan arbobi, Oʼzbekiston davlat mukofoti sovrindori. T.D.Joʼraev Oʼzbekistonda xususiy xosilali differentsial tenglamalar yoʼnalishida ilmiy maktab yaratgan. Matematik fizikaning klassik boʼlmagan tenglamalari uchun chegaraviy masalalarni aniqlik nazariyasini ishlab chiqilishiga katta hissa qoʼshgan. U elleptik-giperbolik, elliptik-parabolik va giperbolik-parabolik tipidagi aralash tenglamalarni tizimli oʼrganishni amalga oshirgan, shuningdek parabolik-giperbolik aralash tenlamani uchun nomaʼlumni chiziqli oʼzgarishi tipidagi chegaraviy masalani birinchi marta oʼrgangan. U uchinchi va toʼrtinchi darajali tenglamalarni toʼliq klassifikatsiyalagan va ularni kanonik koʼrinishda echish metodini koʼrsatgan.

ceo10

Mubarakov Yarmuxammad Nurupovich

1995 yildan OʼzR FА ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, Oʼzbekiston Davlat mukofoti sovrindori. Ya.N.Mubarakov er osti inshootlarining seysmodinamik nazariyasini rivojlantirib, fazoviy jismlarni kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik xolati tadqiqotlari asosida nazariy asoslarni ishlab chiqdi, ularni er osti inshootlarini konstruktsiyalarini fazoviy modelini xarakterli parametrlarini bogʼliqligini va seysmik toʼlqinlar nazariyasida qoʼlladi, tabiiy dala sharoitida oʼtkazilgan tajriba sinovlar asosida keng miqiyosda er osti portlashlari taʼsirida turli bino va inshootlarni zilzilabardoshligini va mustaxkamligini, turli konfiguratsiyali silindrik er osti inshootlarini turli grunt sharoitlarida oʼzaro taʼsir parametrlarini aniqlagan va Toshkent va Sofiya metropolitenini, Baykal-Аmur trunsport tunnellarini hisoblash modellarini aniqlagan, uning ishlab chiqqan bir qaor tavsiyalari seysmik xududlarda bino va inshootlar qurilishi boʼyicha meʼriy va boshqaruv xujjatlariga kiritilgan.

[:ru]
Ceo2

Уразбаев Мухаммад Ташевич

Академик АН РУз с 1956 года, а также академик Академии строительства и архитектуры, выдающийся механик, заслуженный деятель науки и техники Узбекистана, лауреат Государственных премий Узбекистана и России. М.Т. Уразбаев заложил основу развития ряда научных школ по следующим направлениям механики в республике: общая механика, механика жидкостей и газов, механика деформируемого твердого тела, сейсмостойкость зданий и сооружений, механика механизмов и машин, вычислительная механика, которые тесно связаны с решением актуальных проблемам регионов республики. Им получены основополагающие результаты в областях: теория изгиба и кручения тонких стержней, математические основы и гидродинамические методы решения задачи фильтрации в грунтовых плотинах, механика весомой деформируемой нити, теория расчета оболочек двоякой кривизны, динамическая теория сейсмостойкости зданий и сооружений, теория механизмов и хлопкоуборочной машины, оценка прочности конструкций, разработка нормативных и регламентирующих документов. Он впервые проанализировал закон изменения трения нити в различных стадиях движения (гибкое звено механизмов), сформулировал динамическую теорию сейсмоустойчивости гидроупругих систем и исследовал действие на сооружения повторных сейсмических импульсов.

Acad2

Рахматулин Халил Ахмедович

Академик АН РУз с 1947 года, выдающийся механик, заслуженный деятель науки и техники Узбекистана и России, лауреат Государственных премий. Х.А. Рахматулиным создана школа механиков в Узбекистане и получены фундаментальные результаты в областях: теория распространения упругих и упругопластических волн, дифракция ударных волн, распространяющихся в газе, теория парашюта и аэродинамики проницаемого тела, динамика грунтов, движения многокомпонентных сред и др. Он открыл особые волны разгрузки, обусловленные необратимостью процессов пластических деформаций. В литературе эти волны называются «волнами Рахматулина». Внес большой вклад в развитие теоретических основ современного парашютостроения, в совершенствование эксплуатационных качеств парашютных систем различного назначения, в том числе для космической техники. Теория поперечного удара использовалась для расчета тросов аэростатов воздушного заграждения, которые широко применялись для обороны. Он является основоположником теории взаимопроникающего движения многофазных сред. Им впервые получена замкнутая система уравнений движения смеси нескольких сжимаемых фаз, проанализированы основные законы распространения волн, даны основы теории пограничного слоя в двухфазной смеси. Впервые им была поставлена и решена задача о сверхзвуковом потоке газа, содержащего твердые и жидкие частицы.

Ceo6

Кабулов Васил Кабулович

Академик АН РУз с 1966 года, видный ученый в области механики, заслуженный деятель науки и техники Узбекистана, лауреат Государственной премии Узбекистана. В.К. Кабулов создал уточненную теорию и развивал методов расчета стержней и оболочек, разработал алгоритмы построения фронта распространения волн пластичности и волн разгрузки для продольных, крутильных и поперечных колебаний ограниченных стержней. Им решены задачи кручения стержней некругового сечения, высоких балок и цилиндрических оболочек. Он построил волновую теорию упругих и упругопластических плит и оболочек для широкого диапазона отношений толщины к радиусу. Проводил исследования по вопросам динамической теории сейсмостойкости зданий и сооружений, по воздействию высших форм колебаний, анализу внутреннего трения при сейсмических воздействиях. Сформулировал основные положения и теорию алгоритмизации в кибернетике, на основе которых созданы локальные системы автоматизированных исследований при решении пространственных задач механики твердого деформируемого тела, строительной механики, обработки символьной информации и автоматизированной постановки классов краевых задач механики сплошной среды. Реализовал и ряд подсистем в области теории фильтрации, которые успешно используются в практике проектирования нефтяных и газовых месторождений, а также системы для решения задач подземного хранения газа.

Ceo5

Файзуллаев Жорулла Файзуллаевич

Член корреспондент АН РУз с 1974 года, видный ученый в области механики. Ж.Ф. Файзуллаев разработал гидродинамику многофазных систем, которая широко применяется в нефтяной механике, биомеханике, при орошении. На основе механической модели Ландау-Рахматулина и модели вязко-пластичных сред А.А. Ильюшина разработал гидродинамические модели смесей, состоящих из вязко-пластичной, вязкой и идеальной сред, обладающих различными реологическими свойствами. Эта гидродинамическая модель названа моделью Рахматулина-Файзуллаева. По результатам теоретических исследований движения вязко-идеальных двухфазных сред показал, что идеальная и вязкая фазы ведут себя в смеси с кинематической точки зрения, как вязкая жидкость. На основе теоретических и экспериментальных исследований рекомендовал внутрипочвенное орошение, позволяющее значительно экономить поливную воду. Им изучены гидродинамические воздействия магнитной обработки на жидкости и смеси, выявлен эффект ускорения испарения с влажной поверхности мокрой пластинки с помощью магнитной обработки.

Ceo7

Рашидов Турсунбай Рашидович

Академик АН РУз с 1984 года, видный ученый в области механики, заслуженный деятель науки Узбекистана, лауреат Государственных премий. Т.Р. Рашидовым создана сейсмодинамическая теория сложных систем подземных сооружений, основанная на обширных фактических материалах изучения последствий землетрясений и экспериментальных исследований. Впервые установлена природа взаимодействия подземного сооружения с окружающим грунтом, обладающая упруго-вязкопластическими свойствами, разработана реологическая модель взаимодействия трубопровода с мелкодисперсным водонасыщенным грунтом, учитывающая все кинематические параметры их взаимного движения. Им развита теория сейсмостойкости зданий и сооружений, методы расчета подземных сооружений систем жизнеобеспечения, перегонных и станционных тоннелей метрополитена. Под его руководством разработана методология оценки сейсмического риска и ущерба в населенных пунктах при сильных землетрясениях на основе ГИС-технологий, которая внедрена в крупных городах республики, таких как Ташкент, Самарканд, Наманган и Хива. Разработанные под его руководством рекомендации, нормативные документы и пособия по сейсмостойкому строительству использованы при строительстве Ташкентского метрополитена, здания с сейсмоизолирующими опорами и подземных коммуникаций, а также применяются при проектировании и строительстве подземных сооружений в сейсмических районах.

Acad3

Усмонхужаев Халим Хайдарович

Академик АН РУз с 1984 года, видный ученый в области механики, заслуженный деятель науки Узбекистана, лауреат Государственной премии Узбекистана, организатор научной школы по теории механизмов и машин в Узбекистане. Основные исследования Х.Х. Усмонхужаева относятся к теории механизмов, машин и автоматических линий, теории рычажных и эпициклических механизмов, теории хлопкоуборочных машин, динамике машинных агрегатов. Им создан прибор для определения коэффициента трения, скольжения, качения и верчения между элементами различных кинематических пар с учетом влажности, температуры и структуры. Создал теорию стабильности полноты сбора хлопка и методику оценки хлопкоуборочных машин по производительности; высокопроизводительный многовалочный джин и обоснованы его параметры; пневматический и механический подборщики и новый прямоточный хлопкоуборочный аппарат; теорию ворсовальных машин с многокасательным планетарным механизмом. Разработал теорию кинематической пары динамичной конструкции и один из создателей семейства составных шпинделей хлопкоуборочного аппарата. На основе исследований по теории процессов уборки хлопка им создан “Универсальный прибор ЭПИ-ципоциклограф”.

Acad4

Глущенко Алексей Данилович

Академик АН РУз с 1984 года, видный ученый и организатор научной школы в области динамики, прочности и колебаний машин. А.Д. Глущенко разработал новую технологическую схему уборочного аппарата с многократной обработкой хлопчатника (МОКХ), исследовал влияние колебаний шпинделей, барабана и съемников вертикально-шпиндельных хлопкоуборочных машин на нагрузки в опорах, обосновал параметры гасителей колебаний, усовершенствовал приводы шпинделей хлопкоуборочных машин, разработал методы проектирования механизма привода шпинделей с новыми конструкциями ремней, способов повышения их надежности и долговечности, которые внедрены в уборочных аппаратах машин 17 ХВ-1,8 и 14 ХВ-2,4. Высокоэффективные, оригинальные технические решения уборочных аппаратов типа МОКХ позволили обеспечить увеличение полноты сбора хлопка-сырца, большего выхода хлопкового волокна и производства пряжи. Этими аппаратами были укомплектованы шесть модификаций хлопкоуборочных машин. Разработал теорию колебаний и методы расчета на динамическую прочность тяговых электродвигателей тепловозов, методы безразборного диагностирования их технического состояния. Им обоснованы модели износа колесных пар электровозов при взаимодействии с рельсами и рационального профиля бандажей, разработал методику расчета максимальных тепломеханических напряжений в поверхностных слоях и обосновал рациональные режимы наплавки зоны износа гребней бандажей колесных пар электровозов типа ВЛ-80 и тепловозов типа ТЭ-10М, разработал инструкции по усилению тележек и деталей рам кузовов электровозов серии ВЛ-60К и 2ВЛ-60К, которые внедрены в депо «Узбекистан» и ПО “Узжелдорреммаш”.

Acad5

Лебедев Олег Владимирович

Академик АН РУз с 1987 г., видный ученый в области механики, сформировал научную школу, создал теорию конструирования и эксплуатации колесных машин. Им созданы новые и развиты существующие направления в управлении движением колесных машин: теория гидродинамики рулевых управлений; расчеты источников давления перспективных гидроусилителей, шин. Широко используются его изобретения в системах рулевого управления, гидропривода, гидросистемы и переднего моста тракторов. Изобретенный им гидрозамок бункера повышает производительность труда хлопкоуборочной машины, вибротрибометр с высокой точностью определяет степень износа материала и широко применяется в практике. Он сделал важное открытие в области противоизносных свойств смазочных материалов при трении: чем меньше кислород в масле, тем медленнее изнашивание. Им развита теория катастроф применительно к механике, механика машин, динамика сильно нелинейных систем и взаимосвязи ноосферы и современных технологий. Он первым начал исследования по применению теории катастроф и теории хаоса к задачам автомобилестроения и машиностроения при изучении и определении предельных режимов поведения динамических систем. В машиностроении использовал мехатронику – современные методы исследования механики и компьютерные технологии, позволяющие заменить лабораторные и натурные испытания методами численного, полунатурного и имитационного моделирования.

Ceo8

Джураев Тухтамурад Джураевич

Академик АН РУз с 1989 года, видный ученый в области математики, заслуженный деятель науки Узбекистана, лауреат Государственной премии Узбекистана. Т.Д. Джураев создал научную школу в республике по дифференциальным уравнениям с частными производными. Внес значительный вклад в разработку теории корректных краевых задач для неклассических уравнений математической физики. Им проведено систематическое изучение уравнений смешанно эллиптико-гиперболического, эллиптико-параболического и гиперболо-параболического типов, а также впервые поставлены и изучены краевые задачи с неизвестной линией изменения типа для смешанных параболо-гиперболических уравнений. Он получил полную классификацию уравнений третьего и четвертого порядка и указал методы приведения их к каноническому виду. Изучил корректные краевые задачи для уравнений третьего порядка, содержащих в главной части эллиптико-параболические и параболо-гиперболические операторы. Предложил новый метод решения таких уравнений, состоящий в сведении уравнения составного или смешанно-составного типа к уравнению второго порядка с неизвестной правой частью, который представляет самостоятельный интерес и находит применение в ряде областях механики.

Ceo10

Мубараков Ярмухаммад Нурупович

Академик АН РУз с 1995 года, видный ученый в области механики, лауреат Государственной премии Узбекистана. Я.Н. Мубараковым развита сейсмодинамическая теория подземных сооружений путем разработки теоретических основ исследования напряженно-деформированного состояния пространственных тел, установлена область её применения в зависимости от характерных параметров пространственной модели конструкции подземного сооружения и сейсмической волны, на основе натурно-полевых экспериментов с помощью широкомасштабных подземных взрывов изучены прочности и сейсмостойкости зданий и сооружений различного назначения, определены параметры взаимодействия подземных цилиндрических сооружений различной конфигурации при различных грунтовых условиях, произведены оценки сейсмостойкости и уточнены модели расчета станционных и перегонных тоннелей Ташкентского и Софийского метрополитена и Байкало-Амурского магистрали, разработанные им ряд рекомендаци включены в нормативные и руководящие документы по строительству зданий и сооружений в сейсмических районах.

[:en]
Ceo2

Urazbaev Muxammad Tashevich

Academician of AS RUz since 1956, and academician of Academy of Engineering and Architecture, an outstanding mechanic, an honoured worker of science and technics of Uzbekistan, the winner of State awards of Uzbekistan and Russia. M.T.Urazbaev has founded a basis for development and has created a number of scientific schools in mechanics in the Republic: the general mechanics, mechanics of liquids and gases, mechanics of deformable rigid bodies, seismic stability of buildings and structures, mechanics of mechanisms and machines, computational mechanics, closely connected with actual problems of regions. He obtained basic results in areas: Theory of bend and torsion of thin rods, mathematical bases and hydrodynamic methods of solution of a problem of filtration in earth dams, mechanics of ponderable deformable thread, theory of calculation of shells of double curvature, dynamic theory of seismic stability of buildings and structures, theory of mechanisms and the cotton-harvesting machines, an estimation of durability of structures, development of standard and regulating documents. He was the first to analyze the law of the change of friction of a thread in various stages of movement (a flexible link of mechanisms), he formulated dynamic theory of seismostability of hydroelastic systems and investigated the effect of repeated seismic impulses on structures.

Acad2

Raxmatulin Xalil Аxmedovich

Academician of AS RUz since 1947, an outstanding mechanic, an honoured worker of science and technics of Uzbekistan and Russia, the winner of State awards. H.A.Rahmatulin had created the school of mechanics in Uzbekistan and obtained fundamental results in the following areas: theory of distribution of elastic and elastic-plastic waves, diffraction of shock waves dissipating in gas, the theory of a parachute and aerodynamics of permiable body, dynamics soils, motion of multicomponent media, etc. He had discovered special waves of unloading caused by irreversibility of the processes of plastic deformations. In literature these waves are called “Rahnatulin’s waves». He had brought an important contribution to the development of theoretical bases in modern parachute-building, in improvement of operational qualities of parachute systems of different function, including space technics. The theory of transversal impact was used for the calculation of cables of balloons of air blocking, widely used in defence. He was a founder of the theory of interpenetrating movement of multiphase media. He was the first to obtain a closed system of equations of a movement of mixture of several compressed phases, to analyze basic laws of distribution of waves, to present the bases of the theory of boundary layer in two-phase mixture. He was the first to formulate and solve the problem of supersonic gas flow containing solid and liquid particles.

Ceo6

Kabulov Vasil Kabulovich

Academician of AS RUz since 1966, a distinguished scientist in mechanics, an honoured worker of science and technics of Uzbekistan, the winner of State award of Uzbekistan. V.K.Kabulov has created a specified theory and developed the methods of calculation of rods and shells, has developed an algorithm of construction of the front of propagation of waves of plasticity and waves of unloading for longitudinal, torsional and transversal oscillations of limited rods; has solved the problems of torsion of rods of noncircular section, high beams and cylindrical shells. He has constructed the wave theory of elastic and elastic-plastic plates and shells for a wide range of thickness-radius relations. He has carried out researches concerning dynamic theory of seismic stability of buildings and structures, the influence of higher forms of oscillations, the analysis of an internal friction under seismic influences. He has formulated basic concepts and algorithmization theories in cybernetics on which local systems of automated researches are created in solution of spatial problems of mechanics of a rigid deformable body, the engineering mechanics, processing of symbol information and the automated statement of classes of boundary problems of mechanics of continuous media. He has also realized a number of subsystems in the field of the theory of filtration which are successfully used in practice in design of oil and gas deposits, and systems for solution of problems of underground storage of gas.

Ceo5

Fayzullaev Jorulla Fayzullaevich

Corresponding member of AS RUz since 1974, an outstanding scientist in mechanics. Z.F.Fajzullaev has developed the theory of hydrodynamics of multiphase systems which is widely applied in oil mechanics, biomechanics, in irrigation. On the basis of Landau-Rahmatulin mechanical model and A.A.Iljushin model of viscous-plastic media he has developed a hydrodynamic model of mixtures consisting of viscous-plastic, viscous and ideal media, possessing various rheological properties. This hydrodynamic model is called Rahmatulin-Fajzullaev model. With results of theoretical researches of a flow of viscous-ideal two-phase media he has shown, that ideal and viscous phases behave in a mixture, from kinematic point of view, as a viscous liquid. On the basis of theoretical and experimental researches he has recommended intra-soil irrigation, which provides considerable economy of irrigation water. He has studied hydrodynamic influences of magnetic processing on a liquid and a mixture and revealed the effect of acceleration of evaporation from a damp surface of a wet plate by means of magnetic processing.

Ceo7

Rashidov Tursunboy Rashidovich

Academician of AS RUz since 1984, a distinguished scientist in mechanics, an honoured worker of science of Uzbekistan, the winner of State awards. T.R.Rashidov has created seismodynamic theory of complex systems of underground structures, based on extensive actual materials of study of consequences of earthquakes and experimental researches. For the first time the nature of interaction of an underground structure with surrounding ground is established; it possesses elastic-viscous-plastic properties. Rheological model of interaction of a pipeline with fine-disperse water-saturated soil is developed with account of all kinematic parametres of their mutual motion. He has developed the theory of seismic stability of buildings and structures, methods of calculation of underground structures of life-support systems, stage and station tunnels of underground subway. Under his management the methodology of estimation of seismic risk and damage in residential areas under strong ground motion was developed on the basis of GIS-TECHNOLOGIES and it was implemented in such cities of the Republic as Tashkent, Samarkand, Namangan and Khiva. The recommendations developed under his management, standard documents and grants on anti-seismic engineering are used in construction of Tashkent Underground, in buildings with seismo-isolating supports and underground communications; they are applied in construction of structures in seismic areas.1984 yildan boshlab OʼzR FА ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, Oʼzbekistonda xizmat koʼrsatgan fan arbobi, Oʼzbekiston davlat mukofoti sovrindori. T.R. Rashidov murakkab tarmoqli er osti inshootlari seysmodinamikasi nazariyasi yaratgan, tajribaviy tadqiqotlar va zilzila oqibatlarini keng koʼlamda oʼrganib asoslagan. Birinchi marotaba er osti inshootlarini atrofidagi grunt bilan elastik-qovushqoqplastik xossaga ega boʼlgan, oʼzaro taʼsirini mohiyatini aniqlagan, quvurlarni mayda zarrachali gruntlar bilan oʼzaro taʼsirini ularni birgalikdagi harakatida hamma kinematik parametrlarini hisobga oluvchi reologik modelini ishlab chiqqan. U bino va inshootlarni zilzilabardoshligi nazariyasini, hayotni taʼminlovchi tizimlarni er osti inshootlarini, metropolitenlarni statsionar va peregon tonnellarini hisoblash usullarini rivojlantirgan. Uning rahbarligi ostida GIS-texnologiyasi asosida kuchli zilzilalarda aholi yashash punktlarini seysmik xavfini va zararlanishini baholashni metodologiyasi ishlab chiqilgan va Respublikamizning katta shaxarlariga qoʼllanilgan, shuningdek Toshkent, Samarqand, Namangan va Xiva. Uning rahbarligida ishlab chiqilgan tavsiyalar meʼyoriy xujjatlarda va Toshkent metropolitenini qurilishida zilzilabardosh qurilish boʼyicha qoʼllanma sifatida qoʼllanilgan, seysmoizolyatsiyalangan asosli binolarni va er osti kommunikatsiyalarida va zilzilaviy xuddudlarda inshootlar qurilishida qoʼllanilmoqda.

Acad3

Usmonxujaev Xalim Xaydarovich

Academician of AS RUz since 1984, an outstanding scientist in mechanics, an honoured worker of science of Uzbekistan, the winner of State award of Uzbekistan, the founder of scientific school on theory of mechanisms and machines in Uzbekistan. H.H.Usmonhozhaev’s basic researches concern the theory of mechanisms, machines and automatic transfer lines, the theory of lever and epi-cyclic mechanisms, the theory of cotton-picking machines, dynamics of machine units. He has created a device for the definition of a factor of friction, sliding, rolling and spinnings between elements of various kinematic pairs with account of humidity, temperature and structure. He has developed: the theory of stability of full picking of raw cotton and a technique of estimation of efficiency of cotton-picking machines; high-efficiency multi-roller gin with substantiated parametres; pneumatic and mechanical pickup attachments and new direct-flow cotton-picking device; the theory of napper machines with multitangent planetary mechanism. He has developed the theory of kinematic pair of dynamic structure and was one of the founders of a class of compound spindles of the cotton-picking device. On the basis of researches on the theory of processes of cotton-harvesting he has created “Universal device Epi-cypo-cyclograph”.

Acad4

Glushenko Аleksey Danilovich

Academician of AS RUz since 1984, a prominent scientist and a founder of scientific school in the field of dynamics, durability and vibrations of machines. A.D.Glushchenko has developed a new technological scheme of harvesting device with repeated processing of cotton (MOKX), he has investigated the influences of vibrations of spindles, drum and strippers of vertically-spindle cotton-picking machines under loads in supports, has proved the parametres of vibration dampers, has improved the drives of spindles of cotton-picking machines, has developed the methods of design of mechanisms of a drive of spindles with new designs of belts, ways of increase of their reliability and durability which are introduced in harvest devices of machines 17 XV-1,8 and 14 XV-2,4. Highly effective, original technical solutions of harvest devices of MOKX type allowed to provide an increase in completeness of raw cotton picking, greater output of cotton fibre and yarn. These devices entered into six updatings of cotton-picking machines. He has developed the theory of vibrations and calculation methods on dynamic durability of traction of electric motors of diesel locomotives, methods of non-composite diagnose of their technical conditions. He has proved models of wear of wheel pairs of electric locomotives at interaction with rails and a rational profile of bandages, has developed design methods of maximum heat-mechanic stresses in surface lyaers and has proved rational modes of welding of zones of wear of crests of bandages of wheel pairs in electric locomotives of VL-80 type and diesel locomotives of TE-10M type, has developed instructions on strengthening of carts and elements of frames of the bodies of electric locomotives of series VL-60K and 2VL-60K which are introduced in depot “Uzbekistan” and ON “Uzjeldorremmash”.

Acad5

Lebedev Oleg Vladimirovich

Academician of AS RUz since 1987, an outstanding scientist in mechanics, has founded scientific school, has created the theory of design and operation of wheel machines. He has created a new and improved existing directions in wheel machines guidance: the theory of hydrodynamics of steering controls; calculations of pressure sources of perspective hydraulic amplifiers, tyres. His inventions in the systems of steering, a hydrodrive, hydrosystem and front bridge of tractors are widely used. The hydrolock of the bunker invented by him increases labour productivity of cotton-picking machines, vibro-tribo-meter with high accuracy defines the degree of wear of material and is widely applied in practice. He has made the important discovery in the field of anti-wear properties of lubricants under friction, the less is oxygen in oil, the slowly is a wear process. He has developed the theory of accidents with reference to mechanics, mechanics of machines, dynamics of strongly nonlinear systems and interrelation of a noosphere and modern technologies. He was the first to begin researches on application of the theory of accidents and chaos in machine-building industry and mechanical engineering problems in studying and definition of limit modes of behaviour of dynamic systems. In mechanical engineering he used mechatronics – modern methods of research of mechanics and computer technologies, which allow to replace laboratory and field tests by the methods of numerical, seminatural and imitating modelling.

Ceo8

Djuraev Tuxtamurad Djuraevich

Academician of AS RUz since 1989, a prominent scientist in mathematics, an honoured worker of science of Uzbekistan, the winner of State award of Uzbekistan. T.D.Djuraev has created a scientific school in the Republic on differential equations with partial derivatives. He has brought a considerable contribution to working out of the theory of correct boundary problems for nonclassical equations of mathematical physics. He has carried out regular studies of equations of combined elliptiko-hyperbolic, elliptiko-parabolic and hyperbolic-parabolic types; and boundary problems with unknown line of changes of type for mixed parabolic-hyperbolic equations were stated and studied for the first time. He has received full classification of the equations of the third and fourth order and has specified the methods of their reduction to canonical form. He has studied correct boundary problems for the equations of the third order containing in the main part elliptiko-parabolic and parabolic-hyperbolic operators. He has offered a new method of solution of such equations, consisting in reducing of equation of compound or mixed-compound type to the equation of the second order with an unknown right part which represents an independent interest and is applied in a number of fields of mechanics.

Ceo10

Mubarakov Yarmuxammad Nurupovich

Academician of AS RUz since 1995, a prominent scientist in mechanics, the winner of State award of Uzbekistan. Ya.N.Mubarakov has developed seismodynamic theory of underground structures by working out theoretical bases of research of stress-strain state of spatial bodies, the area of its application depending on characteristic parametres of spatial model of design of underground structure and a seismic wave, on the basis of field experiments by means of large-scale underground explosions, durability and seismic stability of buildings and structures of different function are studied, parametres of interaction of underground cylindrical structures of a various configuration are defined under various soil conditions, estimations of seismic stability are made and models of calculation station and stage tunnels of Tashkent and Sofia Underground and Baikal-Amur highways are specified. He has developed a number of recommendations that are included in standard and regulating documents on construction of buildings and structrures in seismic areas.

[:]