{"id":1960,"date":"2026-02-25T05:12:17","date_gmt":"2026-02-25T02:12:17","guid":{"rendered":"http:\/\/institutemechanics.local\/?page_id=1960"},"modified":"2026-04-06T01:46:29","modified_gmt":"2026-04-05T22:46:29","slug":"akademics","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/akademics\/","title":{"rendered":"Akademiklar"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column width=»1\/4″]

\"Ceo2\"<\/div>

O\u02bcrazboev Muxammad Toshevich<\/h4>\n

1956 yildan boshlab O\u02bczR F\u0410 akademigi, qolaversa \u0410rxitektura va qurilish akademiyasi akademigi, Rossiya va O\u02bczbekistonning Davlat mukofoti sovrindori, O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan va texnika arbobi, atoqli muhandis. M.T.O\u02bcrozboev respublikada mintaqaning dolzarb muammolari bilan bog\u02bcliq umumiy mexanika, gaz va suyuqliklar mexanikasi, qattiq jismlar mexanikasi, bino va inshootlar mustahkamligi, mashina va mexanizmlar mexanikasi, hisoblash mexanikasi yo\u02bcnalishi bo\u02bcyicha qator ilmiy maktablar tashkil etdi va rivojlanishiga hissa qo\u02bcshdi. U me\u02bcyoriy ishlanmalar va reglamentga asoslangan hujjatlar, konstuktsiyalar mustahkamligini baholash, paxta terish mashinalari va mexanizmlari nazariyasi, bino va inshootlar seysmik mustahkamiligi dinamik nazariyasi, qobiqni ikki tomonlama egilishini hisoblash nazariyasi, tola deformatsiyasining og\u02bcirliq mexanikasi, gruntli to\u02bcg\u02bconlar filtratsiyasi masalalarini echishning gidrodinamik uslublari va matematik asoslari, ingichka sterjenni eshish va egilish nazariyasi sohalarida eng muhim natijalarni olgan. U birinchilardan bo\u02bclib harakatning turli davlarida tolaning ishqalanishini o\u02bczgarish qonunini tahlil qildi (mexanizmlarning elastiklik zvenosi), inshootlarni takrorlanuvchi seysmik impulslarini harakatlarini tadqiq qildi va gidroelastiklik tizimlar seysmik mustahkamligining dinamik nazariyasini shakllantirdi.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Acad2\"<\/div>

Raxmatulin Xalil \u0410xmedovich<\/h4>\n

1947 yildan boshlab O\u02bczR F\u0410 akademigi, atoqli muhandis, Rossiya va O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan va texnika arbobi, Davlat mukofoti sovrindori. Raxmatulin Xalil \u0410xmedovich O\u02bczbekistonda mexaniklar maktabini yaratdi va egiluvchan-plastik to\u02bclqinlar tarqalishi nazariyasi, gaz tarqalishida zarba to\u02bclqini difraktsiyasi, jism o\u02bctkazuvchanligi aerodinamikasi va parashyut nazariyasi, gruntlar dinamikasi, ko\u02bcp komponentli muhitlar harakati va boshqa sohalarda fundamental natijalarni olgan. U plastik deformatsiya jarayonida bir-biriga bog\u02bcliq takrorlanmas o\u02bcziga xos to\u02bclqinlarning yuksizlanishini kashf qildi. Bu to\u02bcqinlar adabiyotlarda \u201cRaxmatulin to\u02bclqinlari\u201d deb nomlanadi. Uning zamonaviy parashyut tuzilishining nazariy asoslarini takomillashtirishda parashyut tizimi turli vazifalarini ekspluatatsion sifatlari rivojlanishida, shu jumladan kosmik texnikada hissasi juda katta bo\u02bclgan. U mudofa uchun keng qo\u02bcllaniladigan havoni to\u02bcsish aerostat troslarini hisoblashda ko\u02bcndalang zarba nazariyasidan foydalandi. U ko\u02bcp fazali muhitlar harakatining bir-biriga o\u02bctishi nazariyasini asos qilib oldi. U ikki fazoli aralashmani chegara qatlami nazariyasi asosida to\u02bclqinlarni tarqalish qonuni asoslarini tahlil qildi, siqilgan fazalarni bir nechta aralashmalari harakatining tutash tenglamalar sistemasini birinchilardan bo\u02bclib oldi. Suyuq va qattiq zarralarni tarkibiga oluvchi tovush tezligidan yuqori gaz oqimini masalasini echish birinchilardan bo\u02bclib qo\u02bcyilgan edi.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Ceo6\"<\/div>

Qobulov Vosil Qobulovich<\/h4>\n

1966 yildan boshlab O\u02bczR F\u0410 ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan va texnika arbobi, O\u02bczbekiston davlat mukofoti sovrindori. V.Q.Qobulov sterjenlar va qobiqlar nazariyasini aniqlash va hisoblash usullarini rivojlantirgan, chegaralangan sterjenlarning bo\u02bcylama, burama va ko\u02bcndalang tebranishida plastik to\u02bclqinlar fronti tarqalishini va yuksizlanishini ifodalovchi algoritmini ishlab chiqqan, kesimi yumaloq bo\u02bclmagan sterjenlar, baland ustunlar va silindrik qobiqlarni burama masalalarini echgan. U elastik hamda plastik plitalarning to\u02bclqinlar va qalinligi radiusiga nisbatan keng diapazonada bo\u02bclgan qobiqlarning nazariyasini yaratgan. Bino va inshootlarni zilzilabardoshligini dinamik nazariyasi masalalari, tebranishlarning yuqori shaklining ta\u02bcsiri, zilzila ta\u02bcsirida ichki ishqalanishni ta\u02bcsiri masalalari ustida ilmiy tadqiqotlar olib borgan. Kibernetikada asosiy muammolarni va algoritmlash nazariyasini yaratgan, deformatsiyalanadigan qattiq jismlar mexanikasini fazoviy masalalarida, qurilish mexanikasida, ma\u02bclumotlarni ramziy ishlab chiqish va tutash muxit mexanikasining ba\u02bczi bir chegaraviy masalalarini qo\u02bcyilishini avtomatlashtirishgan. Sizish nazariyasida ham qator algoritmik sistemalar yaratgan, ular neft va gaz konlarini loyixalashda hamda gazni er ostida saqlash masalalarida qo\u02bcllaniladi.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Ceo5\"<\/div>

Fayzullaev Jorulla Fayzullaevich<\/h4>\n

1974 yildan O\u02bczR F\u0410 ning muxbir a\u02bczosi, mexanika soxasidagi taniqli olim. J.F.Fayzullaev neft mexanikasida, biomexanikada, sug\u02bcorishda keng qo\u02bcllanilayotgan ko\u02bcp fazali tizimlar gidrodinamikasini ishlab chiqqan. Landau-Raxmatulin mexanik modeli va \u0410.\u0410.Ilyushinni qovushqoq-plastik muxit modellari asosida aralashmalarni turli xil reologik xossalarga ega bo\u02bclgan, qovushqoq-plastik, qovushqoq va ideal muxitlarni gidrodinamik modelini ishlab chiqqan. Bu gidrodinamik model Raxmatulin-Fayzullaev modeli deb nomlanadi. Ikki fazali muxitlarni qovushqoq-idel xarakatlarini nazariy tadqiqotlari natijalari asosida ideal va qovushqoq fazalar kinematik nuqta nazardan o\u02bczini qovushqoq suyuqlik kabi tutishini ko\u02bcrsatib berdi. Nazariy va tajribaviy tadqiqotlar asosida sug\u02bcorish suvlarini tejash imkonini beruvchi tuproqni ichki sug\u02bcorishni tavsiya qildi. U suyuqliklarga magnitli qayta ishlashni gidrodinamik ta\u02bcsirlarini o\u02bcrgandi va magnitli qayta ishlash yordami bilan xo\u02bcl plastinka sirtidagi namlikni bug\u02bclanish tezligi effektini aniqlagan.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=»1\/4″]
\"Ceo7\"<\/div>

Rashidov Tursunboy Rashidovich<\/h4>\n

1984 yildan boshlab O\u02bczR F\u0410 ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan arbobi, O\u02bczbekiston davlat mukofoti sovrindori. T.R. Rashidov murakkab tarmoqli er osti inshootlari seysmodinamikasi nazariyasi yaratgan, tajribaviy tadqiqotlar va zilzila oqibatlarini keng ko\u02bclamda o\u02bcrganib asoslagan. Birinchi marotaba er osti inshootlarini atrofidagi grunt bilan elastik-qovushqoqplastik xossaga ega bo\u02bclgan, o\u02bczaro ta\u02bcsirini mohiyatini aniqlagan, quvurlarni mayda zarrachali gruntlar bilan o\u02bczaro ta\u02bcsirini ularni birgalikdagi harakatida hamma kinematik parametrlarini hisobga oluvchi reologik modelini ishlab chiqqan. U bino va inshootlarni zilzilabardoshligi nazariyasini, hayotni ta\u02bcminlovchi tizimlarni er osti inshootlarini, metropolitenlarni statsionar va peregon tonnellarini hisoblash usullarini rivojlantirgan. Uning rahbarligi ostida GIS-texnologiyasi asosida kuchli zilzilalarda aholi yashash punktlarini seysmik xavfini va zararlanishini baholashni metodologiyasi ishlab chiqilgan va Respublikamizning katta shaxarlariga qo\u02bcllanilgan, shuningdek Toshkent, Samarqand, Namangan va Xiva. Uning rahbarligida ishlab chiqilgan tavsiyalar me\u02bcyoriy xujjatlarda va Toshkent metropolitenini qurilishida zilzilabardosh qurilish bo\u02bcyicha qo\u02bcllanma sifatida qo\u02bcllanilgan, seysmoizolyatsiyalangan asosli binolarni va er osti kommunikatsiyalarida va zilzilaviy xuddudlarda inshootlar qurilishida qo\u02bcllanilmoqda.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Acad3\"<\/div>

Usmonxujaev Xalim Xaydarovich<\/h4>\n

1984 yildan O\u02bczR F\u0410 akademigi, mexanika soxasida taniqli olim, O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan arbobi, O\u02bczbekiston davlat mukofoti sovrindori, O\u02bczbekistonda mashina va mexanizmlar nazariyasi bo\u02bcyicha ilmiy maktab tashkilotchisi. X.X.Usmonxo\u02bcjaevning asosiy tadqiqotlari mexanizmlar, mashinalar va avtomatik liniyalar nazariyasi, richagli va epitsiklik mexanizmlar nazariyasi paxta terish mashinalari nazariyasi, mashina agregatlarini dinamikasi bilan bog\u02bcliq. Namlikni, temperaturani va strukturasini hisobga olib, turli kinematik juflar orasidagi ishqalanish koeffitsientini aniqlovchi uskunani yaratgan. Paxtani terim to\u02bclalagi bir xillik nazariyasini va paxta terish mashinalarini unumdorligi bo\u02bcyicha baholash metodikasini; ko\u02bcp valli jinlar unumdorligi va uning parametrlarini asoslashni; pnevmatik va mexanik saralovchi va yangi tug\u02bcri tartibli paxta teruvchi apparat; ko\u02bcp urunma planetar mexanizmli paxmoqlaydigan mashinalar nazariyasi ishlab chiqqan. Dinamik konstruktsiyalarni kinematik juftlarini nazariyasini ishlab chiqqan va paxta terish apparati tashkil qiladigan shpindellari oilasini yaratuvchilaridan biridir. Tadqiqot natijalari asosida paxta terish jarayonlari nazariyasi bo\u02bcyicha «EPI-tsipotsiklograf universal uskunasini» yaratgan.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Acad4\"<\/div>

Glushenko \u0410leksey Danilovich<\/h4>\n

1984 yildan O\u02bczR F\u0410 akademigi, taniqli olim va mashinalar dinamikasi, tebranishi va mustaxkamligi sohasida ilmiy maktab tashkilotchisi. \u0410.D.Glushenko terim apparatida g\u02bco\u02bcza tupiga ko\u02bcp marotaba ishlov beruvchi (MOKX) yangi texnologik sxemasini ishlab chiqqan, vertikal shpindelli paxta terish mashinasida shpindellar, baraban va ajratgichlarini tebranishlarini tadqiq qildi, tebranishlarni so\u02bcndiruvchi moslama parametrlarini asosladi, paxta terish mashinasi shpindel uzatma mexanizmlarini takomillashtirdi, yangi konstruktsiyadagi tasmalar bilan shpindel uzatma mexanizmlarini loyihalash metodlarini, ularni ishonchli va uzoq muddat ishlash usullarini yaratdi va ular 17XV-1,8 va 14XV-2,4 paxta terish mashinasi apparatiga qo\u02bcllanildi. Yuqori samarali va mukammal texnik echimga ega bo\u02bclgan MOKX apparati paxta xom ashyosini terishda terim to\u02bcliqligini, paxtadan tola va ip (pryaja) chiqish miqdorini oshirishga imkon yaratdi. Bu apparat paxta terish mashinasining oltita modifikatsiyasida qo\u02bcllanildi. Teplovozlardagi tortuvchi elektrodvigatellarin tebranish nazariyasi va dinamik mustaxkamlikka hisoblash, hamda ularni echmasdan turib texnik xolatini diagnostika qilish usullarini yaratdi. U elektrovoz g\u02bcildirak juftlarining rels bilan o\u02bczaro ta\u02bcsir natijasida edirilishini modellashtirdi va asosladi, VL-80 elektrovozlari hamda TE 10M markali teplovozlar g\u02bcildirak juftligining relsga tegib turuvchm yuza notekisligi yoki edirilgan joylarni qizdirib, eritma quyish yo\u02bcli bilan qayta tiklashning eng qulay usullarini asosladi, VL-60K va 2VL-60K, eletrovozlarni kuzovi va telejka rama detallarini kuchaytirish bo\u02bcyicha instruktsiyalarni yaratdi, bular \u201cO\u02bczbekiston\u201d deposida va \u201cO\u02bcztemiryo\u02bclmashta\u02bcmir\u201d da tadbiq qilindi.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Acad5\"<\/div>

Lebedev Oleg Vladimirovich<\/h4>\n

1987 yildan O\u02bcz RF\u0410 akademigi mexanika soxasida taniqli olim, g\u02bcildirakli mashinalarni konstruktsiyalash va ularning ekspluatatsiyasi nazariyalarini yaratib, ilmiy maktab shakllantirgan. g\u02bcildirakli mashinalar harakati boshqaruvida mavjud yo\u02bcnalishlarni rivojlantirib, yangilarini yaratdi, rul boshqaruvi gidrodinamikasi nazariyasi, istiqbolli gidrokuchaytirgich va shinalar bosimi manbalari hisobi, shular jumlasidan. U yaratgan ixtirolar rul boshqaruvi tizimlari, gidroyuritma, traktorlar gidrotizimi va old ko\u02bcprigi ekspluatatsiyasida keng foydalaniladi. O.V.Lebedev yaratgan bunker gidroqulfi paxta terish mashinasining mehnat samaradorligini oshiradi, vibrotribometr material emirilishini yuqori darajada aniqlaydi va tajribada keng qo\u02bcllanilib kelmoqda. U ishqalanish jarayonida moylash materiallarining emirilishga qarshi xususiyatlari sohasida muhim kashfiyot qilgan, moyda kislorod qancha kam bo\u02bclsa, emirilish shuncha sekin bo\u02bcladi. Zamonaviy texnologiyalar va noosferaning o\u02bczaro bog\u02bclanishi, mexanika, kuchli chiziqsizliklarga ega dinamik tizimlar, mashinalar mexanikasi sohalariga favqulodda holatlar nazariyasini tadbiqan rivojlantirgan. U birinchi bo\u02bclib, xaos va favqulodda xolatlar nazariyalarini avtomobilqurilishi masalalariga qo\u02bcllash bo\u02bcyicha izlanishlarni boshlagan. Mashinasozlikda laboratoriyaviy va tabiiy sinovlarni sonli, yarim tabiiy va imitatsion modellashtirish bilan almashtirish imkonini beruvchi mexatronika (mexanikaning zamonaviy izlanish uslublari va kompyuter texnologiyalari) sohasidan foydalangan.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][\/vc_row][vc_row][vc_column width=»1\/4″][\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Ceo8\"<\/div>

Jo\u02bcraev To\u02bcxtamurod Jo\u02bcraevich<\/h4>\n

1989 yildan O\u02bczR F\u0410 akademigi, matematika soxasidagi taniqli olim, O\u02bczbekistonda xizmat ko\u02bcrsatgan fan arbobi, O\u02bczbekiston davlat mukofoti sovrindori. T.D.Jo\u02bcraev O\u02bczbekistonda xususiy xosilali differentsial tenglamalar yo\u02bcnalishida ilmiy maktab yaratgan. Matematik fizikaning klassik bo\u02bclmagan tenglamalari uchun chegaraviy masalalarni aniqlik nazariyasini ishlab chiqilishiga katta hissa qo\u02bcshgan. U elleptik-giperbolik, elliptik-parabolik va giperbolik-parabolik tipidagi aralash tenglamalarni tizimli o\u02bcrganishni amalga oshirgan, shuningdek parabolik-giperbolik aralash tenlamani uchun noma\u02bclumni chiziqli o\u02bczgarishi tipidagi chegaraviy masalani birinchi marta o\u02bcrgangan. U uchinchi va to\u02bcrtinchi darajali tenglamalarni to\u02bcliq klassifikatsiyalagan va ularni kanonik ko\u02bcrinishda echish metodini ko\u02bcrsatgan.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″]
\"Ceo10\"<\/div>

Mubarakov Yarmuxammad Nurupovich<\/h4>\n

1995 yildan O\u02bczR F\u0410 ning akademigi, mexanika sohasida taniqli olim, O\u02bczbekiston Davlat mukofoti sovrindori. Ya.N.Mubarakov er osti inshootlarining seysmodinamik nazariyasini rivojlantirib, fazoviy jismlarni kuchlanganlik-deformatsiyalanganlik xolati tadqiqotlari asosida nazariy asoslarni ishlab chiqdi, ularni er osti inshootlarini konstruktsiyalarini fazoviy modelini xarakterli parametrlarini bog\u02bcliqligini va seysmik to\u02bclqinlar nazariyasida qo\u02bclladi, tabiiy dala sharoitida o\u02bctkazilgan tajriba sinovlar asosida keng miqiyosda er osti portlashlari ta\u02bcsirida turli bino va inshootlarni zilzilabardoshligini va mustaxkamligini, turli konfiguratsiyali silindrik er osti inshootlarini turli grunt sharoitlarida o\u02bczaro ta\u02bcsir parametrlarini aniqlagan va Toshkent va Sofiya metropolitenini, Baykal-\u0410mur trunsport tunnellarini hisoblash modellarini aniqlagan, uning ishlab chiqqan bir qaor tavsiyalari seysmik xududlarda bino va inshootlar qurilishi bo\u02bcyicha me\u02bcriy va boshqaruv xujjatlariga kiritilgan.<\/div>

<\/div><\/div><\/div>[\/vc_column][vc_column width=»1\/4″][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"[vc_row][vc_column width=\"1\/4\"] O\u02bcrazboev Muxammad Toshevich 1956 yildan boshlab O\u02bczR F\u0410 akademigi, qolaversa \u0410rxitektura va qurilish akademiyasi akademigi, Rossiya va O\u02bczbekistonning","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1960","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1960"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2355,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1960\/revisions\/2355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}