{"id":1793,"date":"2026-01-19T00:54:17","date_gmt":"2026-01-18T21:54:17","guid":{"rendered":"http:\/\/institutemechanics.local\/?p=1793"},"modified":"2026-02-25T00:55:29","modified_gmt":"2026-02-24T21:55:29","slug":"qurilish-sohasi-rivojidagi-zamonaviy-yechimlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/qurilish-sohasi-rivojidagi-zamonaviy-yechimlar\/","title":{"rendered":"Qurilish sohasi rivojidagi zamonaviy yechimlar"},"content":{"rendered":"<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti \u201cBino va inshootlarni modellashtirish va pasportlashtirish\u201d laboratoriyasi oxirgi yillarda<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u201c<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Turli yoriqlar va to<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">plangan shikastlanishlarga ega bo<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">lgan qurilish materiallar mustahkamligi va yoriqlar rivojlanishining xususiyatlarini tadqiq etish<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u201d<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">\u00a0mavzusida ilmiy izlanishlar olib bormoqda.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Inshootlardan ko\u2018p yillik foydalanish jarayonida murakkab kuchlanishlar, iqlim yoki zilzilalar natijasida qurilish konstruktsiyalari elementlarida to\u2018plangan shikastlanishlar, kuchlanish konsentratorlarining oshib borishi turli xarakterdagi yoriqlarning shakllanishiga olib keladi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Ilmiy izlanishlardan quyidagi natijalar olindi:<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Temirbeton konstruktsiyalarni mustahkamlashda zamonaviy yondashuvlar samaradorligi tasdiqlandi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">So\u2018nggi yillarda qurilish amaliyotida temirbeton konstruktsiyalarning mustahkamligi va ishonchliligini oshirish masalasi alohida ahamiyat kasb etmoqda. Shu maqsadda olib borilgan kompleks ilmiy tadqiqotlar natijasida bir qator muhim ilmiy va amaliy xulosalar olindi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Tadqiqotlar davomida temirbeton to\u2018sin-devorlarni sonli hisoblash shuni ko\u2018rsatdiki, cho\u2018zuvchi kuchlanishlarni kamaytirish uchun konstruktsiyani vertikal sterjenlar bilan qo\u2018shimcha mustahkamlash va ularni to\u2018sinlar ulangan burchaklardagi bo\u2018ylama armaturalar bilan bog\u2018lash samarali yechim hisoblanadi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Ko\u2018ndalang kesimi doiraviy bo\u2018lgan sterjenlarni cho\u2018zish masalasini tahlil qilish jarayonida turli xil yoriqlarning kuchlanish intensivligi koeffitsientiga ta\u02bcsiri o\u2018rganildi. \u0410niqlanishicha, bo\u2018ylama yoriq mavjud bo\u2018lgan holatda kuchlanish intensivligi ko\u2018ndalang yoriqlarga nisbatan 10 foizgacha yuqori bo\u2018lar ekan.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Shuningdek, termoplastiklik masalasini yechishda olingan sonli natijalar deformatsiya nazariyasi va plastik oqish nazariyalarini birgalikda qo\u2018llash yuqori samara berishiga ishonchli dalil bo\u2018ldi. Chekli ayirmalar usuliga asoslangan hisoblash sxemasi harorat maydoni, plastik zonalar chegaralari hamda siljishlarni aniqlash imkonini berib, real konstruktsiyalarni termomexanik tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega ekani tasdiqlandi. Natijalarni o\u2018zaro taqqoslashda qo\u2018yilgan chegaraviy masalaning matematik jihatdan to\u2018g\u2018ri qo\u2018yilgani va modellashtirish yondashuvining adekvatligini ko\u2018rsatdi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Eksperimental tadqiqotlarda uglerod va bazalt tasmalari bilan kuchaytirilgan B35 markali beton to<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">sinlar sinovdan o<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">tkazildi. Uglerod tasmalari bilan mustahkamlangan to\u2018sinlar 12,5 tonnadan ortiq yuk ta\u02bcsirida buzilgan bo\u2018lsa, bazalt lentalari bilan kuchaytirilgan na\u02bcmunalar 9\u201310 tonna atrofidagi yuklarda buzilgani kuzatildi. Barcha holatlarda buzilish eguvchi moment maksimal bo<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">lgan zonada qiya kesim bo<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">ylab yuzaga kelgan.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Tajribalar shuni ko<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">rsatdiki, kompozit materiallar bilan kuchaytirish ta\u02bcsiri konstruktsiya elastiklik qobiliyatini yo<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">qotgandan keyingina namoyon bo<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">ladi. Mustahkamlanmagan to\u2018sinlar betonning siqilgan zonasi bo\u2018ylab buzilgan bo\u2018lsa, kuchaytirilgan to<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"EN-US\">\u2018<\/span><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">sinlarda buzilish sxemalari sezilarli darajada farq qildi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Muhim xulosalardan biri shundaki, uglerod tolali kompozit tasmalar yuqori deformatsiyalarda uzilishi mumkin, bazalt tasmalari esa bu holatda ham yaxlitligini saqlab qoladi. Shu asosda kompozit materiallar bilan kuchaytirilgan temirbeton elementlar uchun turli chegaraviy holatlar aniqlanib, ularni hisoblashning yangi uslublari ishlab chiqildi.<\/span><\/p>\n<p><span dir=\"ltr\" lang=\"UZ-CYR\">Umuman olganda, olingan natijalar temirbeton konstruktsiyalarni to\u2018qima polimer \u00a0 kompoztsion materiallar yordamida mustahkamlash ularning yuk ko\u2018tarish qobilyatini sezilarli darajada oshirishni ilmiy va amaliy jihatdan isbotladi. Bu esa qurilish sohasida zamonaviy, samarali va ishonchli yechimlarni joriy etish uchun mustahkam ilmiy asos bo\u2018lib xizmat qiladi.\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mexanika va inshootlarning seysmik mustahkamligi instituti \u201cBino va inshootlarni modellashtirish va pasportlashtirish\u201d laboratoriyasi oxirgi yillarda\u201cTurli yoriqlar va to\u2018plangan shikastlanishlarga ega bo\u2018lgan qurilish materiallar mustahkamligi va yoriqlar rivojlanishining xususiyatlarini tadqiq etish\u201d\u00a0mavzusida ilmiy izlanishlar olib bormoqda.\u00a0 Inshootlardan ko\u2018p yillik foydalanish jarayonida murakkab kuchlanishlar, iqlim yoki zilzilalar natijasida qurilish konstruktsiyalari elementlarida to\u2018plangan shikastlanishlar, kuchlanish konsentratorlarining oshib borishi turli xarakterdagi yoriqlarning shakllanishiga olib keladi. Ilmiy izlanishlardan quyidagi natijalar olindi: Temirbeton konstruktsiyalarni mustahkamlashda zamonaviy yondashuvlar samaradorligi tasdiqlandi. So\u2018nggi yillarda qurilish amaliyotida temirbeton konstruktsiyalarning mustahkamligi va ishonchliligini oshirish masalasi alohida ahamiyat kasb etmoqda. Shu maqsadda olib borilgan kompleks ilmiy tadqiqotlar natijasida bir qator muhim ilmiy va amaliy xulosalar olindi. Tadqiqotlar davomida temirbeton to\u2018sin-devorlarni sonli hisoblash shuni ko\u2018rsatdiki, cho\u2018zuvchi kuchlanishlarni kamaytirish uchun konstruktsiyani vertikal sterjenlar bilan qo\u2018shimcha mustahkamlash va ularni to\u2018sinlar ulangan burchaklardagi bo\u2018ylama armaturalar bilan bog\u2018lash samarali yechim hisoblanadi. Ko\u2018ndalang kesimi doiraviy bo\u2018lgan sterjenlarni cho\u2018zish masalasini tahlil qilish jarayonida turli xil yoriqlarning kuchlanish intensivligi koeffitsientiga ta\u02bcsiri o\u2018rganildi. \u0410niqlanishicha, bo\u2018ylama yoriq mavjud bo\u2018lgan holatda kuchlanish intensivligi ko\u2018ndalang yoriqlarga nisbatan 10 foizgacha yuqori bo\u2018lar ekan. Shuningdek, termoplastiklik masalasini yechishda olingan sonli natijalar deformatsiya nazariyasi va plastik oqish nazariyalarini birgalikda qo\u2018llash yuqori samara berishiga ishonchli dalil bo\u2018ldi. Chekli ayirmalar usuliga asoslangan hisoblash sxemasi harorat maydoni, plastik zonalar chegaralari hamda siljishlarni aniqlash imkonini berib, real konstruktsiyalarni termomexanik tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega ekani tasdiqlandi. Natijalarni o\u2018zaro taqqoslashda qo\u2018yilgan chegaraviy masalaning matematik jihatdan to\u2018g\u2018ri qo\u2018yilgani va modellashtirish yondashuvining adekvatligini ko\u2018rsatdi. Eksperimental tadqiqotlarda uglerod va bazalt tasmalari bilan kuchaytirilgan B35 markali beton to\u2018sinlar sinovdan o\u2018tkazildi. Uglerod tasmalari bilan mustahkamlangan to\u2018sinlar 12,5 tonnadan ortiq yuk ta\u02bcsirida buzilgan bo\u2018lsa, bazalt lentalari bilan kuchaytirilgan na\u02bcmunalar 9\u201310 tonna atrofidagi yuklarda buzilgani kuzatildi. Barcha holatlarda buzilish eguvchi moment maksimal bo\u2018lgan zonada qiya kesim bo\u2018ylab yuzaga kelgan. Tajribalar shuni ko\u2018rsatdiki, kompozit materiallar bilan kuchaytirish ta\u02bcsiri konstruktsiya elastiklik qobiliyatini yo\u2018qotgandan keyingina namoyon bo\u2018ladi. Mustahkamlanmagan to\u2018sinlar betonning siqilgan zonasi bo\u2018ylab buzilgan bo\u2018lsa, kuchaytirilgan to\u2018sinlarda buzilish sxemalari sezilarli darajada farq qildi. Muhim xulosalardan biri shundaki, uglerod tolali kompozit tasmalar yuqori deformatsiyalarda uzilishi mumkin, bazalt tasmalari esa bu holatda ham yaxlitligini saqlab qoladi. Shu asosda kompozit materiallar bilan kuchaytirilgan temirbeton elementlar uchun turli chegaraviy holatlar aniqlanib, ularni hisoblashning yangi uslublari ishlab chiqildi. Umuman olganda, olingan natijalar temirbeton konstruktsiyalarni to\u2018qima polimer \u00a0 kompoztsion materiallar yordamida mustahkamlash ularning yuk ko\u2018tarish qobilyatini sezilarli darajada oshirishni ilmiy va amaliy jihatdan isbotladi. Bu esa qurilish sohasida zamonaviy, samarali va ishonchli yechimlarni joriy etish uchun mustahkam ilmiy asos bo\u2018lib xizmat &#8230; <a class=\"cz_readmore\" href=\"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/qurilish-sohasi-rivojidagi-zamonaviy-yechimlar\/\"><i class=\"fa fa-angle-right\" aria-hidden=\"true\"><\/i><span>Read More<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1796,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[164],"tags":[],"class_list":["post-1793","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1793"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1797,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1793\/revisions\/1797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1793"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1793"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/institutemechanics.uz\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1793"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}